Bij een samengesteld gezin wit u dat het na overlijden goed geregeld is voor zowel uw partner als de kinderen. Dat klinkt als een vanzelfsprekend verlangen, maar de wet denkt daar anders over. Zonder testament bepaal je niet zelf hoe de erfenis wordt verdeeld, maar de wet. En die uitkomst pakt in een samengesteld gezin vaak anders uit dan u had gedacht of gehoopt.
Wat is een samengesteld gezin?
Een samengesteld gezin ontstaat zodra ten minste één van de partners kinderen heeft uit een eerdere relatie. Dit kan vele vormen aannemen. Soms brengt één partner kinderen mee en de ander niet. Soms hebben beide partners kinderen uit eerdere relaties die nu samen onder één dak wonen, of afwisselend bij de ene en de andere ouder verblijven. Wat al die situaties gemeen hebben, is dat de wet er geen rekening mee houdt. Stiefkinderen erven niet automatisch van hun stiefouder en de verdeling van een nalatenschap volgt de regels van de wettelijke verdeling, niet de werkelijkheid van uw gezin.
Wat gaat er mis zonder testament?
Wanneer u overlijdt zonder testament, geldt de wettelijke verdeling. Die bepaalt dat de langstlevende partner alle bezittingen en schulden van de nalatenschap erft. Uw kinderen krijgen een vordering in geld ter grootte van hun erfdeel, maar die vordering is pas opeisbaar als ook de langstlevende partner overlijdt.
Op het eerste gezicht lijkt dat redelijk. Uw partner wordt verzorgd achtergelaten en uw kinderen weten dat er later iets voor hen klaarstaat. Maar de praktijk is weerbarstiger. Als uw partner na uw overlijden hertrouwt, kan het vermogen dat u hebt opgebouwd via die nieuwe partner bij diens of haar kinderen terechtkomen. Uw eigen kinderen vissen dan achter het net. Dit wordt wel het Assepoester-effect genoemd: kinderen die jarenlang deel uitmaakten van het gezin en verwachtten mee te erven, komen uiteindelijk met lege handen te staan.
Stiefkinderen staan in dit scenario al helemaal buiten spel. Zonder testament is er voor hen geen vordering en geen erfdeel, hoe lang zij ook deel hebben uitgemaakt van uw gezin.
Hoe regelt u de erfenis in een samengesteld gezin wel goed?
Een goed testament is de enige juridisch bindende manier om zelf te bepalen wie wat ontvangt na uw overlijden. In een samengesteld gezin biedt een testament u de mogelijkheid om de belangen van uw partner, uw eigen kinderen en eventuele stiefkinderen zorgvuldig op elkaar af te stemmen.
Een veel gekozen oplossing is het tweetrapstestament. Daarin legt u vast dat uw partner na uw overlijden de erfenis beheert en daarvan kan leven, maar dat wat overblijft bij het overlijden van uw partner alsnog terechtkomt bij uw eigen kinderen. Zo beschermt u uw partner zonder dat uw kinderen later achter het net vissen. Het is wel belangrijk om de spelregels van het tweetrapstestament goed vast te leggen, omdat er na overlijden toch veel discussie kan ontstaan.
Een andere mogelijkheid is de vruchtgebruikregeling. Uw partner mag dan bijvoorbeeld in de gezamenlijke woning blijven wonen, maar het eigendom berust bij uw kinderen. Die combinatie geeft uw partner zekerheid en uw kinderen duidelijkheid over wat uiteindelijk van hen is.
Wilt u ook uw stiefkinderen laten meedelen, dan kunt u hen als erfgenaam benoemen of een legaat aan hen nalaten. Als erfgenaam delen zij mee in de gehele nalatenschap. Via een legaat krijgen zij een specifiek bedrag of goed, zonder dat zij erfgenaam worden.
Erfbelasting in een samengesteld gezin
De erfbelasting die uw kinderen en stiefkinderen betalen, hangt sterk af van uw relatievorm en van hoe u de nalatenschap heeft geregeld. Biologische kinderen betalen een tarief van 10 tot 20 procent en hebben recht op een vrijstelling van ruim 25.000 euro. Stiefkinderen die zijn opgenomen in het testament van een echtgenoot of geregistreerde partner worden voor de erfbelasting gelijkgesteld aan eigen kinderen en profiteren van hetzelfde gunstige tarief.
Woont u samen zonder geregistreerd partnerschap, dan is de situatie voor stiefkinderen aanzienlijk minder gunstig. De Belastingdienst beschouwt hen dan als derden, met een tarief dat kan oplopen tot 40 procent en een vrijstelling van slechts een paar duizend euro. Een samenlevingscontract en een goed testament kunnen dit fiscale nadeel voorkomen.
Samengesteld gezin vraagt om een doordachte aanpak
In een samengesteld gezin spelen meer belangen tegelijk dan in een traditioneel gezin. De verhouding tussen uw eigen kinderen, de kinderen van uw partner en eventuele gezamenlijke kinderen vraagt om een testamentaire regeling die recht doet aan al die belangen en gevoelens. Een standaardoplossing bestaat hier niet. Wat in het ene gezin eerlijk voelt, pakt in het andere anders uit.
Wie tijdig stilstaat bij de verdeling van zijn of haar nalatenschap, voorkomt niet alleen juridische problemen maar ook familieconflicten die soms jaren aanhouden.
Heeft u vragen over de verdeling van uw erfenis?
Linda Bosch heeft jarenlange ervaring als advocaat gespecialiseerd in erfrecht en familierecht. Zij helpt u graag de belangen van alle gezinsleden zorgvuldig in kaart te brengen en vast te leggen in een testament dat echt aansluit bij uw situatie. Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek.