Wat is een legaat?
Een legaat is een bepaling in het testament waarmee de erflater een specifiek goed, bedrag of recht nalaat aan een ander. Die ander heet de legataris. Legaten staan los van de erfgenamen: een legataris is geen erfgenaam, maar heeft wel een vorderingsrecht op de erfenis ter hoogte van het toegekende legaat. Denk aan een geldsom, een schilderij, een erfstuk of een recht zoals vruchtgebruik van een woning. Omdat legaten vóór de verdeling gaan, beïnvloeden ze direct wat er voor erfgenamen overblijft.
Wie krijgt wat in de erfenis?
Een legaat in het testament heeft voorrang. Eerst worden de legaten voldaan, pas daarna wordt de rest van de erfenis verdeeld onder erfgenamen. Zijn er meerdere legaten of is het vermogen beperkt, dan moeten erfgenamen soms activa verkopen om legaten te kunnen uitkeren. Zorg daarom voor een heldere boedelbeschrijving (activa, schulden, waarderingen) en duidelijke afspraken over opeisbaarheid en uitbetaling.
Testament en (quasi-)wettelijke verdeling
Bij ontbreken van een testament geldt het versterferfrecht en in veel gezinnen de wettelijke verdeling. In een testament kunt u daarvan afwijken, bijvoorbeeld een executeur of bewind regelen. Bij een quasi-wettelijke verdeling past u elementen van de wettelijke verdeling toe in een situatie waarin die normaal niet zou gelden. In al deze configuraties geldt, legaten krijgen eerst aandacht en kunnen de positie van erfgenamen merkbaar beïnvloeden.
Formuleren van legaten
Een heldere formulering in het testament voorkomt misverstanden en procedures. Beschrijf daarom eerst precies wát het legaat omvat. Gaat het om een bedrag, een concreet object of een recht (bijvoorbeeld vruchtgebruik)? Neem waar passend ook een regeling voor indexatie op, zodat de waarde door de tijd heen in verhouding blijft.
Leg vervolgens vast aan wie het legaat toekomt. Dat kan op naam (een specifieke persoon) of door een omschreven categorie (bijvoorbeeld “mijn kleinkinderen die op mijn overlijdensdatum in leven zijn”). Hoe nauwkeuriger de omschrijving, hoe kleiner de kans op discussie bij de uitkering.
Bepaal daarna wanneer het legaat opeisbaar is. U kunt kiezen voor directe opeisbaarheid na overlijden, voor een moment gekoppeld aan een gebeurtenis (zoals de verkoop van de woning), of voor uitkering na afronding van de vereffening. Koppel aan die keuze zo nodig een duidelijke termijn.
Denk ook vooruit voor het geval het vermogen tekortschiet. Leg vast of, en zo ja, hoe, legaten evenredig worden verminderd wanneer de boedel onvoldoende liquide is. Zo voorkomt u dat uitvoerders en erfgenamen hierover achteraf moeten procederen.
Wijs aan wie de uitvoering op zich neemt (meestal de executeur) en beschrijf hoe wordt geverifieerd en betaald. Bij goederen is een exacte identificatie belangrijk (merk, serienummer, kadastrale gegevens). Bij geldlegaten werkt u met betaalwijze, termijnen en, indien van toepassing, rente bij uitstel. Deze praktische details maken het verschil tussen een soepele afwikkeling en onnodige vertraging.
Samenloop met schulden, vereffening en vruchtgebruik
Bevat de erfenis schulden of is beneficiair aanvaard, dan gelden vereffeningsregels (inventarisatie, schuldeisersoproep, betaling volgens rang) vóórdat legaten uit het testament kunnen worden voldaan. Is aan de langstlevende een recht van vruchtgebruik toegekend, dan kan een legaat pas (volledig) uitkeerbaar zijn na waardering van dat vruchtgebruik. Tijdige dossiervorming en taxaties zijn dan belangrijk.
Uitbetaling en opeisbaarheid van legaten
Ten aanzien van de opeisbaarheid van legaten geldt dat deze in beginsel direct na het openvallen van de nalatenschap opeisbaar zijn. De erflater kan in zijn testament een ander tijdstip voor de opeisbaarheid bepalen. Legaten van een geldsom zijn pas zes maanden na het overlijden van erflater opeisbaar. De erflater kan ook ten aanzien van deze legaten in zijn uiterste wil een ander moment van opeisbaarheid vastleggen. Voorwerpen worden geleverd aan de legataris; geldlegaten worden betaald uit de nalatenschap. Blijkt uiteindelijk dat een legaat niet volledig uit de nalatenschap kan worden voldaan, dan wordt dit legaat verminderd.
Veelgemaakte misverstanden over legaten
- “Een legataris is erfgenaam.” Nee. Een legataris heeft een vordering op de erfenis, geen aandeel in alle bezittingen.
- “Het legaat komt altijd direct vrij.” Niet als er vereffening loopt, vruchtgebruik speelt of in het testament uitstel/voorwaarden zijn opgenomen.
- “Erfbelasting is voor de nalatenschap.” Meestal betaalt de legataris; dat kan in het testament anders worden bepaald.
- “Echtscheiding wijzigt begunstigingen vanzelf.” Niet altijd. Actualiseer het testament en eventuele polisbegunstigingen.
Stappenplan voor werkbare tekst in het testament
- Inventariseren: wensen, familieverhoudingen, vermogen/schenkingen, mogelijke fiscale impact.
- Ontwerpen: keuze voor legaat(en) en passende verdelingsstructuur in het testament (executeur/bewind/voorwaarden).
- Doorrekenen: liquiditeit, erfbelasting, waarderingen (woning/onderneming/vruchtgebruik).
- Formuleren en borgen: duidelijke clausules over omvang, opeisbaarheid, vermindering en uitvoering.
- Uitvoeren en documenteren: boedelbeschrijving, afspraken, uitkering, bewijsstukken.
Hulp nodig bij legaten?
Overweegt u een legaat, wilt u bestaande legaten laten toetsen of loopt u vast op liquiditeit, vereffening of erfbelasting? Neem contact op met Linda Bosch, gespecialiseerd erfrechtadvocaat. U krijgt snel, helder en praktisch advies.