U leest in het testament van uw ouder dat u onterfd bent. Dat is een harde klap, zeker als u dit niet had verwacht. Maar onterfd zijn betekent niet automatisch dat u nergens meer recht op heeft. De wet beschermt kinderen tegen volledige onterving. Die bescherming heet de legitieme portie.
De combinatie van een onterven kind en de legitieme portie leidt in de praktijk regelmatig tot vragen en discussies binnen families. Veel mensen weten niet precies welke rechten het kind nog heeft en welke stappen nodig zijn om die rechten veilig te stellen.
In dit artikel leest u wat de legitieme portie inhoudt, wie er aanspraak op kan maken, hoe hoog deze is en hoe u deze tijdig kunt opeisen.
Wat is de legitieme portie?
Dit wettelijke recht geeft kinderen onder bepaalde omstandigheden alsnog aanspraak op een deel van de nalatenschap, ook wanneer zij als erfgenaam zijn uitgesloten. Een ouder heeft in Nederland de vrijheid om bij testament te bepalen wie de erfgenamen zijn. Wanneer een ouder besluit een kind te onterven, blijft het recht op de legitieme portie in beginsel bestaan.
De wet stelt daarmee een grens aan de vrijheid om over een nalatenschap te beschikken. Een kind kan worden uitgesloten als erfgenaam, maar kan niet volledig worden buitengesloten van de nalatenschap.
De legitieme portie bedraagt de helft van wat het kind wettelijk zou hebben geërfd als er geen testament was geweest. Het gaat daarbij uitsluitend om een geldvordering. Wie is uitgesloten als erfgenaam, heeft geen recht op specifieke goederen uit de nalatenschap, zoals een woning, sieraden of andere bezittingen.
Wie heeft recht op de legitieme portie?
Alleen kinderen van de overledene kunnen aanspraak maken op de legitieme portie. Is een kind al overleden voordat de ouder overlijdt, dan kunnen diens kinderen onder omstandigheden in zijn plaats treden. Zij kunnen dan aanspraak maken op de legitieme portie die hun ouder zou hebben gehad.
Een onterfde partner heeft geen recht op een legitieme portie. Voor echtgenoten en geregistreerde partners gelden andere wettelijke beschermingsregels, maar dat staat los van de regeling van de legitieme portie.
Geen erfgenaam, maar schuldeiser
Een veelvoorkomend misverstand is dat iemand die is onterfd alsnog erfgenaam wordt wanneer hij zijn wettelijke aanspraak geldend maakt.
Een kind dat aanspraak maakt op de legitieme portie wordt geen erfgenaam en neemt niet deel aan de verdeling van de nalatenschap. Het heeft geen recht op specifieke goederen en geen zeggenschap over de afwikkeling van de erfenis.
In plaats daarvan ontstaat een geldvordering op de erfgenamen. Wanneer een langstlevende partner achterblijft, ontstaat die vordering vaak op de langstlevende partner. U bent dus schuldeiser en geen erfgenaam.
Hoe hoog is de legitieme portie?
De hoogte van de legitieme portie hangt af van verschillende factoren. Niet alleen de omvang van de nalatenschap speelt een rol, maar ook het aantal erfgenamen en eventuele schenkingen die de ouder tijdens zijn of haar leven heeft gedaan.
Voor de berekening wordt eerst gekeken naar de waarde van de nalatenschap. Vervolgens worden bepaalde giften die tijdens leven zijn gedaan bij die waarde opgeteld. Het totaal wordt gedeeld door het aantal personen dat volgens de wet zou erven wanneer er geen testament was geweest. De legitieme portie bedraagt vervolgens de helft van dat wettelijke erfdeel.
Een eenvoudig voorbeeld:
Een ouder overlijdt zonder partner en laat twee kinderen achter. Zonder testament zou ieder kind recht hebben op de helft van de nalatenschap. Wanneer één van de kinderen is onterfd, bedraagt zijn of haar legitieme portie de helft van dat erfdeel. Het onterfde kind heeft dan recht op een kwart van de berekeningsgrondslag.
De berekening van de legitieme portie is in de praktijk vaak ingewikkelder. Vooral schenkingen die in het verleden zijn gedaan kunnen invloed hebben op de hoogte van de vordering. Daardoor ontstaan regelmatig discussies tussen erfgenamen en onterfde kinderen.
Hoe en wanneer moet u de legitieme portie opeisen?
De legitieme portie wordt niet automatisch uitgekeerd. U moet zelf aangeven dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie.
Het is verstandig om dit schriftelijk te doen, bij voorkeur per aangetekende brief of per e-mail met ontvangstbevestiging. Zo voorkomt u discussie over de vraag of en wanneer u een beroep heeft gedaan op uw rechten.
Voor de termijn gelden belangrijke regels. U kunt direct na het overlijden van uw ouder een beroep doen op de legitieme portie. Het is verstandig om daar niet te lang mee te wachten, zodat u tijdig de benodigde informatie over de nalatenschap kunt opvragen.
Daarnaast moet een beroep op de legitieme portie uiterlijk binnen vijf jaar na het overlijden worden gedaan. Na die termijn vervalt het recht definitief.
Het onterfde kind is overigens niet verplicht om een vordering op de nalatenschap geldend te maken. U kunt er ook voor kiezen om in de onterving te berusten en geen beroep te doen op uw rechten.
Recht op informatie over de nalatenschap
Om te kunnen beoordelen hoe hoog uw legitieme portie is, moet u inzicht hebben in de nalatenschap. Daarom geeft de wet een legitimaris recht op informatie.
U kunt van de erfgenamen of de executeur verlangen dat zij de informatie verstrekken die nodig is om uw legitieme portie te berekenen. Denk daarbij aan:
- een boedelbeschrijving met alle onderliggende stukken;
- Dagafschriften van alle bankrekeningen over meerdere jaren;;
- IB aangiftes en – aanslagen;
- gegevens over bezittingen en schulden;
- informatie over schenkingen die tijdens leven zijn gedaan;
- andere documenten die relevant zijn voor de berekening.
Wanneer erfgenamen of de executeur weigeren informatie te verstrekken, kan juridische hulp nodig zijn om deze gegevens alsnog boven tafel te krijgen.
Wanneer wordt de legitieme portie uitbetaald?
In beginsel wordt de vordering uit hoofde van de legitieme portie zes maanden na het overlijden opeisbaar. Dat betekent dat betaling vanaf dat moment kan worden verlangd.
In de praktijk geldt echter regelmatig een uitzondering.
Wanneer een langstlevende partner achterblijft en de wettelijke verdeling van toepassing is, wordt de legitieme portie vaak pas opeisbaar na het overlijden van die partner. Ook een testament kan bepalingen bevatten waardoor de opeisbaarheid wordt uitgesteld.
Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen het moment waarop u een beroep doet op de legitieme portie en het moment waarop u daadwerkelijk betaling kunt eisen.
Verwerping van de nalatenschap en de legitieme portie
Wanneer u erfgenaam bent en besluit de nalatenschap te verwerpen, heeft dat gevolgen voor uw rechten.
In beginsel verliest u door verwerping ook uw recht op de legitieme portie. Hierop bestaat een uitzondering. Wanneer u bij de verklaring van verwerping tegelijkertijd verklaart dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie, kunt u dit recht behouden.
Laat u die verklaring achterwege, dan vervalt uw aanspraak op de legitieme portie. Het is daarom verstandig om u hierover goed te laten informeren voordat u een beslissing neemt.
Wanneer is juridisch advies verstandig?
Regelmatig melden cliënten zich nadat zij hebben ontdekt dat zij zijn onterfd. Vaak bestaat dan onduidelijkheid over de omvang van de nalatenschap, schenkingen uit het verleden of de vraag wanneer de legitieme portie kan worden opgeëist.
Ook de combinatie van onterven en de legitieme portie leidt regelmatig tot conflicten binnen families. Juist omdat de berekening ingewikkeld kan zijn en er strikte termijnen gelden, is het verstandig om tijdig juridisch advies in te winnen.
Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan beoordelen of u recht heeft op een legitieme portie, de berekening maken en u begeleiden bij het opeisen van uw vordering.
Heeft u vragen over uw legitieme portie?
Bent u onterfd en wilt u weten of u aanspraak kunt maken op een legitieme portie? Of bestaat er discussie over de hoogte van uw vordering of de informatie die u ontvangt?
Linda Bosch is advocaat gespecialiseerd in erfrecht en heeft ruim twintig jaar ervaring met nalatenschappen en erfrechtelijke geschillen. Zij kan uw situatie beoordelen, de berekening voor u maken en u begeleiden bij het opeisen van uw legitieme portie.
Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek.